เปิดองค์ 4 จุดเด่นของวัฒนธรรมการสร้างเมือง-ย้ายเมือง ครบคุณค่าแห่งการอนุรักษ์เป็นมรดกโลก

 เปิดองค์ 4 จุดเด่นของวัฒนธรรมการสร้างเมือง-ย้ายเมือง ครบคุณค่าแห่งการอนุรักษ์เป็นมรดกโลก

…….                                                       

หลังจาก #นายหัวไทรนำเสนอไปว่า สงขลาได้ผ่านเข้ารอบตรวจสอบเอกสารขอขึ้นทะเบียนมรดกโลกแล้ว รอผู้เชี่ยวชาญจากยูเนสตรวจสอบรายละเอียดเอกสารฉบับสมบูรณ์และลงตรวจสอบพื้นที่จริง มีคนถามตามมาว่า สิ่งที่ซ่อนอยู่ใน 4 พื้นที่ที่สงขลาเสนอขึ้นทะเบียนมรดกโลกอันองค์ประกอบด้วยองค์ มี

-เมืองโบราณพังยาง สีหยัง และพะโคะ

-เมืองโบราณสทิงพระ

-เมืองป้อมค่ายซิงกอร่า หัวเขาแดง และแหลมสน

-เมืองเก่าสงขลา (บ่อยาง)

แต่ละจุดมีความอย่างไร สำคัญอย่างไรต่อความเป็นเมืองเก่าสงขลา

                                                                   

จากการสืบค้นจากเอกสาร และสอบถามผู้รู้ผู้เชี่ยวชาญพบว่า 4 องค์ประกอบที่สงขลาเสนอขึ้นทะเบียนมรดกโลก ไม่ใช่ 4 เมืองที่แยกจากกัน แต่เป็นวิวัฒนาการของอารยธรรมเดียวกัน ที่ย้ายศูนย์กลางไปตามสภาพภูมิศาสตร์ ชุมชนเศรษฐกิจ และการค้าทางทะเลตลอดกว่า 1,300 ปี นี่คือเหตุผลสำคัญที่ UNESCO ให้ความสนใจ เพราะเป็น “ภูมิทัศน์วัฒนธรรมของชุมชนรอบทะเลสาบ” (Lagoon Settlements) มากกว่าเป็นเมืองเดี่ยว 

1. เมืองโบราณพังยาง สีหยัง และพะโคะ เปรียบเหมือน “จุดกำเนิด” ของอารยธรรมลุ่มทะเลสาบสงขลา สิ่งที่ซ่อนอยู่

-เป็นเมืองยุคแรก ราวพุทธศตวรรษที่ 12-15 (ประมาณ ค.ศ. 600-900)

-พบคูเมือง คันดิน ระบบคลอง และอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่

-พบโบราณวัตถุจากอินเดีย จีน และศรีวิชัย

-บริเวณเขาคูหาเป็นศูนย์กลางศาสนาฮินดูและพุทธมหายาน

อันเป็นหลักฐานว่า

-ทะเลสาบสงขลาเคยเป็น “ศูนย์กลางการค้า” มาก่อนอยุธยาหลายร้อยปี

-เป็นจุดเริ่มต้นของระบบบริหารจัดการน้ำแบบ “ราวา” และ “พัง” ที่ใช้ทั้งน้ำจืดและน้ำเค็มเพื่อการเกษตรและคมนาคม

-แสดงให้เห็นว่าชุมชนโบราณสามารถอยู่ร่วมกับทะเลสาบน้ำกร่อยได้อย่างชาญฉลาด 

2. เมืองโบราณสทิงพระ

อันถือว่าเป็นเมืองหลวงของคาบสมุทรสทิงพระ

นี่คือช่วงที่อารยธรรมเติบโตเต็มที่ สิ่งที่โดดเด่นคือ

-ผังเมืองเป็นระบบ

-มีคูเมืองหลายชั้น

-มีคลองเชื่อมทะเลสาบกับทะเล

-เป็นศูนย์กลางศาสนา การค้า และการปกครอง

นักโบราณคดีมองว่าสทิงพระเป็น “มหานคร” ของลุ่มทะเลสาบในยุคนั้น เมืองแห่งนี้เชื่อมหลายประเทศ ผ่านเส้นทางการค้าทางทะเล สงขลาจึงเป็นเมืองท่าสำคัญทางใต้

-อินเดีย

-ศรีลังกา

-ชวา

-เขมร

-จีน

จึงพบศิลปกรรมหลากหลายวัฒนธรรมอยู่ร่วมกัน 

3. เมืองป้อมค่ายซิงกอร่า เขาแดง และแหลมสน

จุดเปลี่ยนจาก “เมืองโบราณ” สู่ “เมืองการค้าระดับโลก”ในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 17เมื่อสุลต่านสุไลมานสร้างเมืองซิงกอร่า มีสิ่งที่ซ่อนอยู่คือ

-ป้อมปราการแบบผสมยุโรป

-เมืองท่ามุสลิมที่ค้าขายกับ

    -ดัตช์

    -โปรตุเกส

    -อังกฤษ

    -จีน

ความเป็นสงขลา ยังมีการค้นพบระบบป้องกันเมืองทันสมัยที่สุดแห่งหนึ่งของภูมิภาค อันแสดงให้เห็นว่า สงขลาไม่ได้เป็นเพียงเมืองไทย

แต่เคยเป็น “เมืองท่านานาชาติ” ที่เชื่อมโลกตะวันตกกับเอเชียตะวันออก 

4. เมืองเก่าสงขลา (บ่อยาง)

ผลลัพธ์สุดท้ายของวิวัฒนาการกว่า 1,300 ปี

เมืองสงขลาย้ายจากหัวเขาแดง มาตั้งหลักที่แหลมสนอ่อน เรียกว่า เมืองซิงกอร่า แต่ไม่นานก็ถูกทำลายศูนย์กลางเมืองย้ายมายังฝั่งบ่อยาง

สิ่งที่โดดเด่น คือ

-ผังเมืองยังใช้ต่อเนื่องจนปัจจุบัน

-อาคารจีน โปรตุเกส มลายู และไทย อยู่ร่วมกัน

-ถนนนครนอก นครใน และนางงาม เป็นแกนหลักของเมือง ต่อมาเรียกกันว่า เมืองเก่าสงขลา

-มีศาลเจ้า มัสยิด วัด และชุมชนหลายเชื้อชาติอยู่ร่วมกัน

เมืองนี้สะท้อน“การอยู่ร่วมกันของหลายวัฒนธรรม” พหุวัฒนธรรม ซึ่งยังมีชีวิต ไม่ใช่เมืองร้างเหมือนแหล่งโบราณคดีทั่วไป 

จุดแข็งที่สุดของการเสนอขึ้นทะเบียนมรดกโลก คือ ทั้งสี่พื้นที่ไม่ใช่โบราณสถานที่โดดเดี่ยว แต่เป็นเรื่องราวเดียวกันของ “การย้ายศูนย์กลางเมือง” ตามการเปลี่ยนแปลงของภูมิประเทศ เศรษฐกิจ วิถีชุมชน และเส้นทางการค้า โดยมีทะเลสาบสงขลาเป็นแกนกลางของการดำรงชีวิตมาตลอดกว่า 1,300 ปี นี่คือคุณค่าที่ใช้สนับสนุนเกณฑ์มรดกโลกด้านการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม การพัฒนาเมือง และความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งแวดล้อม

นิพนธ์ บุญญามณี อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย อดีตนายกอบจ.สงขลา เปิดเผยว่าปี 2559 สมัยตนเป็นนายกอบจ.สงขลา ได้จัดสรรงบประมาณ 5 ล้านบาท เป็นเงินทุนเบื้องต้นให้ศึกษาความเป็นไปได้และทำแผนแม่บท ตอนนี้สงขลาก็ได้ขึ้นบัญชีเบื้องต้นของมรดกโลกแล้วเมื่อ กค.2567 ล่าสุดจังหวัดมีหนังสือถึงอธิบดีกรมศิลปกร พร้อมให้มาประเมินแล้ว

                                                                                        

 #นายหัวไทร

 #สงขลาสู่มรดกโลก

 #เมืองเก่าสงขลา